در حکایت نفت و نقش آن در اقتصاد ملی

مطالب مرتبط

۱۲ دیدگاه‌

  1. ساراحاجت پور گفت:

    باسلام و عرض ادب
    کشورهای توسعه یافته مبنای اقتصادد خود رااقتصاد دانشی نهاده اندو ما اقتصاد نفتی،این کشورها بعلت input ضعیف از input کشورهای در حال توسعه تغذیه می کنند و بواسطه فرایند مبتنی بر دانش بهترین output را ارائه می دهند و به دنبال آن outcome و impact با بهره وری بالا را بدست می آورند اما کشورهای در حال توسعه همچون کشور ما بعلت دانشی نبودن ساختارهایشان و سهل الوصول بودن استفاده از تکنولوژی مدرن با انتقال تکنواوژی از کشورهای توسعه یافته ،انگیزه ای برای افزایش توان دانشی خود ندارند و بیشتر بر input متکی می شوند.input برای ما همان نفت است زمانی می توانیم از اقتصاد عاری از نفت سخن بگوییم که بودجه بخشهای تحقیقات وپژوهش خود را همچون کشورهای توسعه یافته افزایش دهیم و سرمایه دانشی که یکی از مهمترین اهرمهای حکومتداری مطلوب است را در زمره اهم سرمایه های خود لحاظ کنیم

  2. a_rashidi1382@yahoo.com گفت:

    دوست محترم وهمکار گرانقدر در مقاله فوق به درستی به موارد مهم واثر گذاری اشاره شده بود ولی بدونه شک ایراد اساسی ومهمتر از تمام عوامل منطقه ای وجهانی موثر برچالش های اقتصادی ایران نبودن مدیریت استرتژیک وعدم اعتقاد به ایجاد تحول وازبین بردن تهدیدات می باشد که متاسفانه این امر فارغ از اینکه چه جریانی بر کشور حاکم می باشد ویا چه دولتی قدرت را دردست داردهمواره قابل مشاهده می باشد.امید است مدیران ارشد بتوانند با درک درست وآینده نگری این تهدیدات را به فرصت تبدیل کنند.

  3. اشراقی گفت:

    با سلام و احترام

    با تشکر از مقاله وزین جناب دکتر پوستین دوز
    تکیه اصلی باید بر روی کاهش منابع مالی کشور و نتایج آن بر روی سازمان باشد. باید آماده باشیم.
    با تشکر دوباره

  4. بهروز گفت:

    سلام
    بنده هم با اقتصاد مبتنی بر نفت مخالفم وباید به سمت اقتصاد دانش محور برویم
    ولی همانطوریکه در پستهای قبل ودر مقاله جناب اشراقی پیش بینی کرده بودم قیمت نفت در بازارجهانی سیر صعودی خود را آغازنمود

  5. اشراقی گفت:

    تحلیل یک استاد اقتصاد از کاهش شدید قیمت نفت/ چه کسانی سود می برند؟چه کسانی زیان می کنند؟
    اقتصاد > انرژی – دنیای اقتصادنوشت:

    محمد طبیبیان، استاد برجسته ایرانی به بررسی اثر نوسانات قیمت نفت بر بودجه کشورهای خلیج فارس پرداخت. این کارشناس، با بررسی مقاله اکونومیست در این خصوص معتقد است که با توجه به «سهم ناچیز درآمد‌های مالیاتی از درآمد کل»، «اجرای پروژه‌های لوکس و حجیم» و همچنین «گسترش اعتراض‌های مردمی» در کشورهای منطقه، کاهش بهای نفت اثرات نامطلوبی را برای این کشورها به همراه خواهد داشت.استاد سابق موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی با بررسی اثر کاهش نفت در دهه‌های گذشته بر اقتصادهای کشورهای توسعه یافته، کاهش قیمت طلای سیاه را برای جهان مطلوب توصیف نمی‌کند. به گفته او، از ۱۰ مورد افت شدید بهای نفت در سال‌های گذشته، ۶ مورد به شروع رکود اقتصادى فراگیر، دو مورد به فعالیت‌های تروریستى بین‌المللی و دو مورد به بحران‌های سیاسی دیگر منجر شده است.

    افزایش حجم بودجه با رشد بهای نفت
    طبیبیان با بررسی مقاله مجله اکونومیست در تاریخ ۲۰ دی ماه (۱۰ دسامبر ۲۰۱۵) در خصوص بودجه سال آتی در کشورهای عرب خلیج فارس به بررسی اثر قیمت نفت در بودجه این کشور‌ها پرداخت. گزارش اکونومیست با مرورى بر تحولات بودجه این کشور‌ها نشان می‌دهد که با شروع افزایش قیمت نفت از سال ٢٠٠٧ حجم بودجه این کشور‌ها افزایش یافته و هر سالی که این افزایش‌ها در هزینه بودجه تحقق یافته، پروژه‌هایی به اجرا در آمده که بهره‌بردارى و کارکرد یا ادامه آن پروژه‌ها نیازمند منابع هر چه بیشتر از محل در آمد‌های نفتی بوده است. در این گزارش بیان شده که این موارد علاوه بر کشورهای صادرکننده نفت خلیج‌فارس مانند عربستان، امارات، کویت و عمان شامل سایر کشور‌هایى که خود صادرکننده نفت نبوده و به منابع همسایگان متکى هستند مانند بحرین نیز می‌‌شود. بر اساس گزارش مذکور، برای یک بودجه متعادل، عربستان نیازمند قیمت نفت معادل ١٠۴ دلار و امارات نیازمند قیمت هر بشکه حدود صد دلار است. هر میزان که قیمت نفت از این ارقام کمتر باشد این کشور‌ها متناسب با این تفاوت در سال ٢٠١۵ داراى کسری بودجه خواهند بود. طبیبیان در این یادداشت می‌‌افزاید که از بین این کشور‌ها، عربستان با برخوردارى از حدود ٩٠٠ میلیارد دلار ذخایر ارزى و در آمد ناشی از آن در وضعیتى قرار دارد که بتواند برای چند سال با این مشکل مقابله کند؛ اما ساختار‌های شکل گرفته در این کشور بازنگرى در برخى روش‌ها را اجتناب‌نا‌پذیر می‌کند.

    چالش بهار عربی و کاهش بهای نفت
    به باور این اقتصاددان، عموم این کشور‌ها در زمان شروع خیزش سیاسی در کشور‌های عربى، موسوم به بهار عربى، هزینه‌های رفاهى و توزیع پول را بین جمعیت‌هاى خود سرعت بخشیدند تا جمعیت را از تقاضاى تحولات دموکراتیک منصرف کنند. اکنون این کشور‌ها با این معضل روبه‌رو هستند که ادامه پرداخت‌ها و هزینه‌های رفاهی مقدور نیست و قطع آنها نیز بحران‌ساز است. طبیبیان با بیان اینکه در این کشور‌ها حدود ٨٠ درصد بودجه به نفت وابستگی دارد، تشریح کرد: «در بسیاری از کشور‌های مزبور درآمد مالیاتی حدود ۵/۲ درصد درآمد ملی است. در عربستان و امارات مالیات بر شرکت‌ها منحصر به شرکت‌ها و بانک‌های خارجی است و مالیات بر در آمد نیز بعضا یا صفر یا دارای نرخ‌های پایین است.» در بخش دیگری از تحلیل مقاله اکونومیست، به بررسی هزینه و درآمد سفر حجاج پرداخته شده است. بر این اساس، دولت باید سالانه منابع عظیمى را صرف خدمات‌رسانى و ساخت و نگهدارى زیرساخت‌ها کند و بنابراین نتیجه درآمد و هزینه برای اقتصاد و به خصوص بودجه دولت چشمگیر نیست. به دلیل همین مشکلات است که این کشور‌ها به نحو جدى به فکر کسب درآمد مالیاتى هستند. طبیبیان در ادامه یادداشت خود هزینه‌های کشورهای عربی در دوره رونق درآمد را تشریح کرده است. به گفته او طی سال‌های اخیر یکی از منابع خرج‌تراشى درآمد‌های نفتى در این کشور‌ها اجرای پروژه‌های نمایشی، لوکس و در ابعاد حجیم بوده است. این پروژه‌ها اگر در مراحل آغازین باشند می‌توانند منتفی شوند؛ اما آنهایى که اجرا شده‌اند نیازمند هزینه‌های جدید و بخش دیگرى از مشکل بودجه این کشور‌ها تلقى خواهند شد.
    این اقتصاددان معتقد است که کشورهای خلیج‌فارس با کاهش قیمت نفت با معضلاتی روبه‌رو هستند که به مشکلات سیاسى و اجتماعى نیز منجر خواهد شد؛ به این معنى که کاهش هزینه‌هاى بودجه‌اى به دلیل کاهش خدمات رفاهى و کاهش اشتغال موجب نارضایتى خواهد شد و از طرف دیگر حفظ این هزینه‌ها و جبران آن از طریق افزایش مالیات‌ها نیز نوع دیگری از مشکلات و نارضایتى را به همراه خواهد داشت. استاد سابق موسسه نیاوران حل ریشه‌اى این مشکلات را نیازمند اجراى برنامه‌های اصلاح اقتصادى می‌‌داند که خود به مشارکت عمومى نیازمند است. او این موضوع را معادل «تقویت مشارکت مردم» بیان کرد و این موضوع را نیز به معنى گسترش دموکراسى می‌‌داند که با مزاج نظام‌های استبدادى سازگار نیست.

    علل رضایت عربستان به کاهش قیمت نفت
    معاون اقتصادی سابق سازمان برنامه در ادامه به بررسی علل موافقت عربستان با کاهش قیمت نفت پرداخته است. به گفته اودر تحلیل‌هاى مختلفى که در منابع داخلى کشور ما مطرح شده عربستان به خاطر کاهش قیمت نفت مورد شماتت قرارگرفته است، زیرا این کشور حاضر به کاهش تولید براى افزایش یا نگهدارى سطح قیمت نبوده است. همچنین مقابله و افزایش فشار بر ایران یکى دیگر از دلایل عدم موافقت عربستان با کاهش تولید مطرح شده است؛ لیکن به نظر می‌رسد دلایل واقعی دیگری نیز وجود داشته باشد: یکی کاهش تقاضا براى نفت و دیگرى تلاش عربستان براى از میدان بیرون راندن شرکت‌های متعددی است که در آمریکا از طریق روش‌هاى پرهزینه به استخراج نفت مشغول هستند. می‌توان تصور کرد که براى عربستان که داراى ذخایر عظیم نفتى است، در بلندمدت حفظ سهم بازار هم به اندازه کسب درآمد ارزى مهم و قابل پیگیری است.

    تشدید رکود جهانی و گسترش تروریسم
    این اقتصاددان با تحلیل گزارش مجله اکونومیست و تحلیل‌های مشابه سایر منابع و دیگر اطلاعات موجود بیان می‌‌کند که تنظیم بودجه سال ١٣٩۴ کشور نیازمند توجه اساسى است. به گفته او، برخی از مسوولان بودجه کشور در هفته‌های اخیر اعلام کرده‌اند که بعضى مراکز پژوهشی، قیمت نفت را براى سال آتى در حد ٨٠ دلار پیش‌بینى کرده‌اند یا اینکه احتساب قیمت حدود ۷۰ دلار در بودجه منطقی است. اما طبیبیان معتقد است: «ممکن است چنین آرزو‌هایى عملی شود و براى آن هم احتمالى قابل تصور است. در گذشته نیز مواردى وجود داشته که در فاصله ۶ ماه از کاهش قیمت نفت، حدود نیمى از آن کاهش جبران شده است، اما واقعیت‌هاى روزگار از این ارزیابى‌ها بسیار دور است و رعایت احتیاط ضرورى. هم اکنون قیمت نفت (تگزاس غربی)به زیر ۵٠ دلار نیز کاهش یافته و هنوز پایانی بر این تنزل متصور نیست، به نحوی که این امر مجددا در آغاز سال میلادى جارى بازار‌های مالى آمریکا را با شرایط بى‌ثباتى روبه‌رو کرد.» این استاد برجسته اقتصاد با بیان اینکه در ماه دسامبر گذشته قیمت نفت به نحو بى‌‌سابقه‌اى کاهش یافت و به حدود نصف مقادیر ماه‌هاى قبل تنزل یافت، می‌‌افزاید: «از حدود ۱۰ موردى که در دهه‌هاى گذشته چنین کاهش‌هاى شدید رخ داده، ۶ مورد به شروع رکود اقتصادى فراگیر، دو مورد به فعالیت‌های تروریستى بین‌المللی و دو مورد به بحران‌های سیاسی دیگر مربوط بوده است و با توجه به این سابقه ادامه کاهش قیمت نفت خام علامت نویدبخشی برای اقتصاد جهان به نظر نمى‌رسد.»

    اقدامات اصلاحی
    طبیبیان در جمع‌بندی مطالب عنوان‌شده می‌‌گوید: «اقداماتی که برای مقابله با این شرایط در کشور ما ضرورى است، علاوه بر اصلاحات بودجه، دامنه‌هایى فراتر از حیطه بودجه را شامل می‌شود و اجرای برنامه‌های اصلاح اقتصاد کشور را ضرورى می‌نماید، در همین ارتباط بهره‌بردارى از ظرفیت دیپلماسى نیز اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.» به باور او این امر نیز بدون همفکری و همکارى جریان‌های مختلف سیاسى، اجتماعى و ادارى کشور عملى نخواهد بود و در غیر این حالت ممکن است هزینه پیگیرى جداگانه منافع و اهداف جناحى و اغماض مشکل اساسى که بر سر راه است، برای کشور و همه جریان‌ها قابل ملاحظه باشد.

  6. اشراقی گفت:

    دلایل کاهش قیمت نفت/ روند نزولی ادامه دارد
    اقتصاد > انرژی – ایسنا نوشت:

    نایب رییس اتاق بازرگانی ایران ضمن برشمردن مهمترین دلایل کاهش قیمت نفت، به بیان تاثیرات کاهش قیمت این محصول صادراتی در بازار داخل و بودجه سال آینده پراخت و پیش‌بینی کرد که کاهش قیمت نفت ادامه دارد و رسیدن قیمت به نقطه تعادل، حداقل سه تا شش ماه آینده ادامه داشته باشد.

    پدرام سلطانی مازاد عرضه نفت نسبت به تقاضا، وارد شدن نفت شیل، مازاد تولید نفت در اوپک و افزایش تولید نفت عراق را از جمله مهمترین عواملی دانست که بر کاهش قیمت نفت تاثیرگذار بوده است.

    او گفت که در بازار نفت مازاد عرضه مشهودی وجود دارد؛ به گونه‌ای که حداقل روزی ۲٫۵ تا ۳ میلیون بشکه بیش از مصرف، تولید می‌شود.

    نایب رییس اتاق بازرگانی ایران معتقد است: نگاه تولیدکنندگانی که هزینه تولیدشان کمتر است این است که با حفظ تولیدشان بتوانند در شرایطی که قیمت‌ها پایین می‌آید سایر تولیدکنندگانی را که هزینه تولید بالاتری دارند از بازار خارج کنند.

    به گفته سلطانی هزینه‌های تولید نفت شیل در آمریکا و کانادا در ارزان‌ترین شکل بین ۵۰ تا ۹۰ دلار بسته به عمق و میزان نفت خام برای هر بشکه هزینه دارد.

    او با بیان اینکه به طور طبیعی تولیدکنندگان نفت به محض پایین آمدن قیمت نفت و سر به سر شدن، کار را متوقف نمی‌کنند چون در یک روند سرمایه‌گذاری کسی به این سرعت تولید را متوقف نمی‌کند، گفت: برای خروج عرضه مازاد از بازار و رسیدن قیمت به یک نقطه تعادلی مدتی زمان لازم است، به نظرم این وضعیت حداقل سه تا شش ماه آینده ادامه داشته باشد تا تولیدکنندگانی که هزینه تولید نفت‌شان بالاست از تولید دست بکشند و عرضه و تقاضا به تعادل جدید برسد و مازاد عرضه از بازار خارج شود.

    نایب رییس اتاق بازرگانی ایران درباره تاثیرات کاهش قیمت نفت بر بازار داخلی، مناسبات اقتصادی ایران و همچنین بودجه سال آینده گفت: در کشورهایی مثل ما که نفت با دولت و سیاست گره خورده است سمت و سوی بازار، سمت و سوی قدرت چانه زنی در فضای سیاسی را هم مشخص می‌کند یعنی در یک بازار که قیمت نفت رو به بالا باشد، قدرت چانه زنی کشورهایی مثل ما در موضوعات بین المللی و مسائل سیاسی نیز رو به بالاست و در یک بازار رو به پایین به عکس قدرت چانی زنی ما رو به پایین است.

    سلطانی به بیان دیگر اثرات کاهش قمت نفت بر عرصه داخلی پرداخت و گفت: طبیعتا کاهش قیمت نفت برای ما اثرات داخلی دارد. از جمله اولین اثرش می‌تواند باعث کسری بودجه سال آینده شود و دولت را مجبورکند که سیاست انقباضی اتخاذ کند و به ویژه در شرایط فعلی که دولت در تنگناهای متعددی و در یک میراث ناخواسته‌ و نامطلوبی از دولت قبل قرار دارد فشار روی دولت بیشتر است.

    او با بیان راهکارهایی گفت: در چنین شرایطی باید خیلی حرفه‌ای تر، هوشمندانه‌تر و با ملاحظات بیشتری در جامعه بین المللی حرکت و رفتار کنیم و در خصوص همگرایی در اپک باید تلاش بیشتری انجام دهیم.

  7. دکتر محمد پوستین دوز گفت:

    با سلام و احترام به همه دوستان نوع اندیش
    تشکر از کامنتهای سرکار خانم حاجت پور،بهروز عزیز و جناب اشراقی
    همانگونه که بیان شد وابستگی ما به نفت هر سال و در هر دولتی نسبت به قبل بیشتر شده است و اینها آسیب پذیری ما را از این مقوله بیش از پیش نموده است. علاوه بر آن:
    ۱- می بایست رابطه افزایش قیمت نفت با سطح رفاه اجتماعی تحلیل شود.به نظر می رسد با افزایش قیمت نفت وضعیت زندگی مردم بدتر می شود!.
    ۲- با افزایش قیمت نفت فساد در کشور نیز بیشتر می شود ! می بایست برسی شود که اینگونه تحلیلها و روابط بین متغیر های فساد اقتصادی ،رانتها ،فساد در واردات کا لاها(قاچاق) و موارد مانند آن با قیمت نفت و معنی دار بودن اینگونه رابطه ها از روشهای اقتصاد سنجی و مانند آن بررسی شود.
    ۳- ساده اندیشی است اگر ارتباط قیمت نفت با سیاست را غیر علمی فرض کنیم .در تحلیلهای اقتصاد سیاسی نفت یکی از کالاهای بسیار استراتزیک برای کشورهای تولیدکننده آن و کشورهای صنعتی و توسعه یافته است.
    ۴- در هر صورت چه با نفت و چه بدون نفت ،اقتصاد ما و رفاه اجتماعی در مرحله نزولی (با سیر تاریخی چند دهه )است، لذا کاهش قیمت نفت را می توان با اقتصاد مقاومتی و تعریف درستی و شفاف اقتصادی از این نگاه – که با تفکرات اقتصادی غیر منسجم فعلی و مدیران ناسالم و غیر متعهد بخشهای گوناگون کشور امید به اصلاح امور به نفع قاطبه مردم و اقتصاد عمومی به یک معجزه اقتصادی شبیه است-به سمت صحیح هدایت کرد.
    ۵- اصلاح اقتصاد بیمار و پریشان ایران به مدیریت صحیح و دانش مدار، اعتقاد به گسترش عدالت نه با سبک پوپولیستی و عوام فریبانه،اصلاح ساختار اداری ناکارآمد ،کاهش سهم دستگاههای غیر مسئول در اقتصاد ،ایجاد رابطه صحیح و سالم و جدید بین مردم و دولت و افزایش نقش بخش خصوصی و …ارتباط تنگاتنگی دارد.
    ۶- فرهنگ عمومی کشور در تولید و مصرف و نگاه به اقتصاد از سطح استانداردهای مفاهیم اقتصادی فاصله دارد.باید بپذیریم یک انقلاب فرهنگی دیگر در بخش اقتصاد نیاز داریم که در آن عموم مردم و مسئولین دولت و …،درآمدهای نفت و منابع عمومی کشور را حق خود ، خانواده ،حزب و دوستان خویش ندانند ،مردمش نخواهند که همه چی مجانی باشد و تحلیل حداقلی از مفاهیم و اصول اولیه اقتصاد را درک کنند ،رابطه اقتصادی دولت و شبه دولتیها با مردم در یک اقتصاد سالم، شفاف و پاسخگو اداره شود و …. اینها با شعار امکانپذیر نیست و به نظر می رسد که حصول به آن موجب به خطر افتادن منافع گروه اندکی در خاک کشور و منافع پاره ای از کشورها خواهد شد!.
    ۷- واقعیت این است که اتفاقاتی که بابت نفت می افتد ساده انگارانه است اگر آن را فقط به تولید نفت آمریکا ارتباط دهیم.حوادث آینده زوایای دیگری از اثرات این اقدام را هویدا می کند ….
    در پایان فرصتی است که اقتصاد بدون نفت را خواسته یا ناخواسته تجربه کنیم لیکن ممکن است این کاهش قیمت شروعی بر تحول بزرگ در اقتصاد باشد بشرط آنکه مسئولین کشور بخواهند.

  8. بهروز گفت:

    عوامل غیر اقتصادی کاهش قیمت نفت بزودی اثر خود را ازدست خواهد داد وقیمت نفت سیر صعودی خودرا آغاز میکندبطوریکه روز چها رشنبه ۲۴ دیماه این رکورد ثبت شد………بخونید:
    قیمت نفت خام برنت در معاملات پایانی روز چهارشنبه با دو دلار و ١٠ سنت افزایش، معادل ۴,۵ درصد، به ۴٨ دلار و ۶٩ سنت در هر بشکه رسید که بیشترین میزان رشد روزانه از ماه ژوئن سال ٢٠١٢ تاکنون به شمار می رود.

  9. دکتر محمد پوستین دوز گفت:

    سلام به بهروز عزیز
    با شما موافقم.اگر نسیم اثرات عوامل سیاسی به نفع افزایش قیمت بوزد و این وزیدن نیز مداوم و در حد قابل فبول باشد، شکی نیست که قیمتها می تواند افزایش یابد…با یکدیگر تغییر قیمتها و وضعیت سیاسی را رصد می کنیم تا انشاء الله موازنه به نفع منافع ملی ما تغییر کند.به یاری خدا

  10. دکترمحمد پوستین دوز گفت:

    باسلام به دوستان وهمکاران
    امروزیکشنبه ۹۳/۱۰/۲۸روزنامه همشهری به نقل از دکترطیب نیا وزیر محترم امور اقتصاد و دارایی از طراحی سه سناریو ۵۰،۷۰ و۴۰ دلاری برای بودجه سال آینده خبر داد.(پیشنهاد بنده درمتن مقاله مطروحه اتخاذ همین روش بوده است)
    فکر میکنم تصمیم گیران اقتصادی در دولت مسیردرستی را درپیش گرفته اند.

  11. بهروز گفت:

    احتما لا دولت میخواهد از سیستم انقباضی وانبساطی پول به صورت توامان در بودجه سال آینده بهره بگیرد که اینکار بسیار درستی است زیرا هیجانات بازار ارز رو کنترل خواهد کرد

  12. سعید گفت:

    ببخشید بهروز سیاست انقباضی و انبساطی پولی به صورت همزمان یعنی چی من شنیده بودم سیاست دولتها باید در قسمت واقعی اقتصاد و مالی با شد تا بر اقتصاد اثر بخش گردد اما انچه شما فرمودید رو باید بیشتر شرح بدهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *