فصلنامه تامین اجتماعی، سال پنجم، شماره 2


فصلنامه تامين اجتماعي

ISSN 0781-1563

فصلنامه اجتماعي

سال پنجم، شماره 2 (پياپي 13)، تابستان 1382
344 صفحه

 

چالش هاي نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي
علي اكبر شبيري نژاد   ص 3

تاريخي و كلان

تامين اجتماعي و دموكراسي
دكتر محسن رناني   ص 11
چکيده   

مقاله با اين فرض كه در دنياي جديد، تأمين اجتماعي، به عنوان حق اجتماعي شهروندان، نه تكليف اخلاقي فردي، مستلزم همكاري متقابل دولت، مردم (واحدهاي خصوصي) و نهادهاي عمومي غيردولتي است، رابطه تأمين اجتماعي و توسعه متوازن و سپس نسبت تأمين اجتماعي ودموكراسي را بررسي مي كند.از ديدگاه تئوري هاي مطرح شده در اين نوشتار، نظام هاي سياسي غيرمردم سالار، تأمين اجتماعي را «به دليل» اثر مثبت بر كارايي گسترش مي دهند و نظام هاي سياسي مردم سالار «به علت» ماهيت فرايند رأي گيري به طور طبيعي موجب گسترش هزينه هاي تأمين اجتماعي مي شوند. از سوي ديگر، تأمين اجتماعي نيز به افزايش سرمايه اجتماعي، گسترش مشاركت اجتماعي و تقويت شرايط «فردگرايي عادلانه»، پيش شرط هاي لازم را براي بسط دمكراسي سياسي و اقتصادي (بازي بازار) در جامعه فراهم مي آورد. شواهد تجربي مورد توجه در مقاله حاضر- بيانگر آن است كه هم در رژيم هاي مردم سالار و هم در رژيم هاي غيرمردم سالار، هزينه هاي تأمين اجتماعي به گونه اي تقريباً يكسان افزايش يافته و نوع رژيم سياسي بر ساختار هزينه هاي تأمين اجتماعي اثر معنا داري نداشته است.در مقاله تأكيد مي شود كه موفقيت حكومت ايران در عرصه ساختارسازي دموكراتيك سياسي و اقتصادي، به استقرار نظام فراگير تأمين اجتماعي نياز دارد و اين نيز در جاي خود، مستلزم بازكردن عرصه براي فعاليت مردم و نهادهاي غيردولتي در حوزه تأمين اجتماعي و كاهش نقش دولت از نقش يك انحصارگر به يك نقش حمايتي و نظارتي است.

درباره روشهاي تعريف و سنجش قر
دكتر ناصر موفقيان   ص 23
چکيده   

اين مقاله با اشاره به معاني گوناگون و تعاريف متفاوتي كه از واژه فقر در زبان هاي مختلف ارائه شده و همچنين با تشريح و تأكيد بر دو مفهوم فقر مطلق و فقر نسبي، بر اين باور است كه گسترش روزافزون انديشه «نسبي» بودن مفهوم فقر – و بنابراين، گسترش فزاينده تعاريف و روش هاي سنجش فقر – نه فقط مقايسه هاي بين المللي را دشوار مي كند بلكه اجماع كارشناسان در زمينه فقرزدايي را نيز تعليق به محال مي سازد.در مقاله، مسأله «نيازهاي فيزيولوژيكي پايه» نيز مورد توجه قرار گرفته و ضمن بيان. همچنين تعريف كلاسيك بانك جهاني در مورد پديده فقر، به عنوان «نقطه شروع» و تعريف دقيقي براي «فقر مطلق»، تصريح مي گردد كه نيازهاي فيزيولوژيك براي هر فرد، حتي اگر كاملاً يكسان نباشد، دست كم قابل تشخيص و سنجش است.«ابهامات سنجش پولي فقر» از ديگر مقوله هاي مورد بحث در مقاله است چنين به نظر مي رسد كه چه در مورد عرضه مفهوم واحدي از فقر، و چه در مورد ابزارهاي سنجش فقر، هنوز با چندگانگي و رويكردهاي متنوعي سروكار داريم كه هر يك از آن ها، ويژگي ها، مزايا و نقاط ضعف و قوت خاص خود را دارد.در ادامه، شاخص «ضريب جيني» تشريح و يكي از موارد استفاده از آن در سطح اقتصاد كلان- با استفاده از يك بررسي موردي در ايالات متحده – تبيين مي شود.اين نوشتار در انتها، استاندارد نيازهاي فيزيولوژيكي پايه را براي تعيين و تعريف خط فقر توضيح مي دهد و مي پرسد: «نيازهاي فيزيولوژيكي» آدميان، به عنوان موجوداتي طبيعي، در زمينه هايي چون پزشكي، داروسازي، بهداشت و درمان و حتي روان شناسي باليني با اجماع جهاني مواجه شده، پس مباحث مقاله تشريح مي شود. چرا در مورد فقر زدايي و مبارزه بر محروميت و آسيب پذيري چنين مي باشد؟

مقدمه اي بر اقتصاد بهداشت
شرمن فولاند ، الن س . گودمن ، ميرن استانو  مترجم: حسن حق پرست ص 45
چکيده   

در اين مقاله، اهميت فزاينده جايگاه بهداشت در اقتصاد كلان ايالات متحده و فزوني قابل ملاحظه سهم هزينه هاي بهداشتي و درماني در مخارج دولت و هزينه هاي خانوار و همچنين مسائل اقتصادي بخش بهداشت، اهميت بيمه، عدم اطمينان و مسائل مربوط به اطلاعات (عدم تقارن) تحليل مي شود.در اين نوشتار، به منظور نشان دادن چگونگي تحليل اقتصادي موضوعات بهداشتي، چند مثال مطرح گرديده، براي تشريح اهميت و گستردگي بخش بهداشت و درمان نيز سعي شده اهميت شناخت مشخصه هاي منحصر به فرد بازارهاي خدمات بهداشتي – درماني مورد تأكيد قرار مي گيرد تا اصلاحات مناسبي در ابزارهاي تحليل سنتي اقتصاددانان به عمل آيد.نويسنده معتقد است اهميت اقتصاد بهداشت به توانايي آگاه كردن و امكان تأثيرگذاري بر تصميمات تدوين كنندگان سياست هاي بخش بهداشت مربوط مي شود و همچنين تصريح مي كند مهم اين است كه بدانيم درمورد تعداد زياد عوامل اقتصادي كه زيربنا و اساس پيش بيني ها را تشكيل مي دهند، چه مي توانيم بكنيم. تجزيه و تحليل اقتصادي ابزارهايي بخردانه در اختيار ما قرار مي دهد كه به كمك آن ها مي توانيم سياست ها را بازبيني، پيش بيني و پيشنهاد كنيم و در اقتصاد بهداشت و قسمت هاي مختلف آن به اجرا در آ وريم..

بين الملل

سياست اجتماعي و خانواده هاي گسترده : شواهدي از برنامه بازنشستگي در آفريقاي جنوبي
ماريان برتراند ، سندهيل مولناتبان و داگلس ميلر  مترجم: دكتر هرمز همايون پور ص 79
چکيده

در اين مقاله، اين پرسش كه «منابع مالي چگونه به خانواده هاي گسترده در كشورهاي رو به توسعه تخصيص مي يابد»، بر پايه يك تجربه يگانه اجتماعي (برنامه بازنشستگي آفريقاي جنوبي) بررسي مي شود. طبق اين برنامه، به سالمندان، نوعي مستمري نقدي پرداخت مي شود كه كم وبيش با دوبرابر درآمد سرانه آفريقايي ها در مناطق روستايي در آفريقاي جنوبي برابر است. در اين پژوهش ، چگونگي تأثير اين نقل و انتقال نقدي بر عرضه كار جواناني كه در كنار سالمندان مزبور در خانواده هاي گسترده زندگي مي كنند، بررسي مي شود.مطالعه مزبور نشان مي دهد كه ميزان ساعت كار جوانان اين خانواده ها، وقتي زنان خانواده به 60 سالگي و مردان خانواده به 65 سالگي ( سن قانوني بازنشستگي) مي رسند، به شدت كاهش مي يابد. همچنين، تأكيد مي شود كه كاهش در عرضه كار، وقتي زنان، دريافت كننده مستمري بازنشستگي هستند، خيلي زيادتر است كه گوياي وضعيت ناقص تمركز و توزيع منابع مالي در خانوار است. تخصيص منابع مالي به جوانان نيز به جنسيت و سن مطلق و نيز سن نسبي آن ها بستگي كامل دارد. پسر ارشد خانواده معمولاً بيش از ديگر جوانان عضو خانواده، ساعت هاي كارش را كاهش مي دهد و مردان نيز به طور نسبي از قدرت چانه زني بيش تري در خانواده برخودار بوده، و اعضاي خانواده مراقبت بيش تري از آن ها به عمل مي آورند.

نظام بيمه هاي اجتماعي كشاورزان ، صاحبان حرف و مشاغل آزاد و خويش فرمايان در كشورهاي عضو جامعه اروپا
مترجم: دكتر بهرام پناهي ص 109
چکيده   

مقاله، نخست سير تحولات و پيشينه تاريخي تأمين اجتماعي و توسعه و تعميم آن را در جهان و ايران بررسي مي كند. سپس به تبيين نظام بيمه هاي اجتماعي كشاورزان، صاحبان حرف و مشاغل آزاد و خويش فرمايان، در كشورهاي آلمان، اسپانيا، ايتاليا، اتريش ، فرانسه و يونان مي پردازد. در اين بررسي ، نحوه تأمين منابع مالي و كيفيت پوشش بيمه اي (درحوزه هاي از كارافتادگي، بازنشستگي، بازماندگان، درمان و ايام بارداري، غرامت و دستمزد ايام بارداري و بيماري، مراقبت و پرستاري، حوادث ناشي از كار و بيماري هاي شغلي، كمك عائله مندي و بيكاري) به تفكيك، تشريح مي شود.ويژگي هاي هر يك از نظام هاي بيمه اي در كشورهاي مورد مطالعه با توجه به ساختارهاي اقتصادي و اجتماعي، قدمت تاريخي و درجه توسعه يافتگي آنان، متفاوت است و شرايط و مقررات موضوعه از چهارچوب يكسان و منسجمي تبعيت نمي كند.

تك نگاري

طرح بازنشستگي و محاسبات بيمه اي
رمضان نوروزي   ص 157
چکيده   

اين مقاله ابتدا با تشريح دارايي ها و تعهدات مالي صندوق بازنشستگي و مازاد (كسري) صندوق، تداوم فعاليت موفق يك نظام بازنشستگي بر پايه محاسبات علمي را مورد تأكيد قرار مي دهد. داده ها و اطلاعات مهم مورد نياز براي محاسبات اكچوئري نيز به شرح ذيل، فهرست و تبيين مي شوند:
1. تعداد كاركنان شاغل و بازنشسته، حقوق و مزاياي مشمول كسور بازنشستگي، حقوق و مزاياي قابل پرداخت به بازنشسته ها؛
2. پرداخت منظم و به موقع كسور بازنشستگي؛
3. سن بازنشستگي؛
4. درصد كسور بازنشستگي و مدت پرداخت آن؛
5. اختلاف اميد به زندگي در مردان و زنان (اين مورد، به طور مفصل، در نقاط مختلف جهان، بررسي و يافته ها و در جداول متعدد خلاصه شده است؛
6. نحوه برقراري حقوق بازنشستگي كه در توضيح آن دو شيوه محاسبه حقوق بازنشستگي بر مبناي مستمري معين و محاسبه حقوق بازنشستگي بر مبناي ذخيره معين تبيين مي شوند.
7. نحوه سرمايه گذاري از وجوه صندوق.
سپس با بررسي نقش سرمايه گذاري در تأمين منابع صندوق، نتيجه گيري مي شود كه:
1. نرخ بازدهي سرمايه گذاري همواره بايد بيش تر از درصد افزايش حقوق زمان اشتغال و حقوق مستمري لحاظ شود؛
2. در يك نظام بازنشستگي خودكفا، بيش از 80 درصد منابع صندوق از طريق سرمايه گذاري تأمين مي شود؛
3. باآن جام سرمايه گذاري مناسب، مي توان سن بازنشستگي را كاهش داد؛
4. در سرمايه گذاري از وجوه ذخاير صندوق با نرخ پايين، سن بازنشستگي نقش بسيار مهمي ايفا مي كند؛
5. در صورت عدمآن جام سرمايه گذاري از وجوه ذخاير، صندوق بازنشستگي با كسري بودجه هنگفت مواجه مي شود.

بهداشت حرفه اي ، تامين اجتماعي و ضرورت تحول
مهندس مهران ذوالفقاري   ص 177
چکيده   

 مقاله، نخست اهميت موضوع بهداشت حرفه اي را تشريح و آن را از ملزومات سرمايه گذاري رو به توسعه معرفي مي كند و آنگاه بر حوادث و بيماري هاي شغلي ناشي از محيط كار، علاوه بر خسارت هاي اقتصادي، از بُعد معنوي و زندگي اجتماعي و نيز تبعات بسيار مخرب آن تأكيد مي شود. در ادامه، اهداف اقتصادي تأمين بهداشت و ايمني در محيط كار تبيين و سپس نقش صدمات شغلي و آثار منفي آن ها بر بهداشت نيروي كار، جامعه و اقتصاد ملي بررسي مي شود. در ادامه، وضعيت موجود در ايران در دو حوزه حوادث ناشي از كار و هزينه هاي ناشي از بيماري ها و حوادث شغلي مطرح مي گردد و هزينه ها در دو عرصه «مستقيم» (خسارت هاي ناشي از وقفه كار، هزينه هاي درماني، غرامت، ازكارافتادگي جزئي و كلي و فوت) و «غيرمستقيم» (كاهش بازده كار، هزينه حمل و نقل، زمان كاري تلف شده، هزينه آموزش و تربيت فرد جانشين و هزينه هاي اموال و دارايي هاي منهدم شده) فهرست مي شوند.همچنين تأكيد مي شود كه اقدامات ايمني و بهداشت حرفه اي و اجراي طرح هاي مربوط تا زماني مطلوب، اثربخش وآن جام پذير است كه رويه ها، تكنيك ها، وسايل، تسهيلات پيشگيري حفاظتي و بهداشتي، در تاروپود بافت اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي محيط كار جا گرفته باشد. به علاوه، عمده ترين بحث در ارتباط با حوادث و بيماري هاي شغلي، اجراي تعهدات كارفرما يا مديران صنايع، مطابق ضوابط قانوني در زمينه سالم سازي محيط كار و گرايش به سمت استانداردسازي در محيط هاي كار معرفي شده است. همچنين با قبول تقدم بهداشت بر درمان، كاملاً محسوس است كه اگر فعاليت ها و سرمايه گذاري ها در بخش بهداشت و ايمني كار و پيشگيري از بيماري ها و حوادث شغلي صورت گيرد، كاهش نياز به خدمات درماني، سبب كاهش چشمگير در پرداخت هزينه هاي وابسته نيز مي شود.

تجربه هاي بوم ما

…. ص 191

چشم انداز

چشم انداز رفاه اجتماعي در جهان امروز
مترجم: دكتر ناصر موفقيان ص 195
چکيده

اين پژوهش ، مجموعه اي از 13 مطلب ترجمه شده در مورد رفاه و تأمين اجتماعي در جهان است .
در مطلب نخست، ديدگاه هاي رئيس كميسيون بهداشت پارلمان اروپا در نقد خصوصي سازي خدمات درماني و واكنش هاي مربوط تشريح شده است.مطلب دوم به آلودگي آب ها اختصاص دارد و با اشاره به برخي گزارش ها از ايالات متحده، آلودگي آب ها را عامل اشتغال 50 درصد از كل تخت هاي بيمارستاني در جهان معرفي مي كند. «كمك هاي نقدي به نيازمندان» و قانون مصوب مجلس نمايندگان امريكا، موضوع مطلب سوم است كه در خلال آن، ديدگاه هاي متفاوت دموكرات ها و جمهوري خواهان در اين خصوص و نيز دو موضوع «جنگ با فقر» يا «جنگ با مردم فقير» تشريح شده است.بيان پژوهشي از سازمان صلح سبز در مورد خطرهاي زيست محيطي دنياي امروز و مقايسه هواي داخل و خارج خانه، موضوع مطلب بعدي است.نتايج يك رشته آزمايش در مورد نسبت فشار خون و شتاب زدگي، و كم حوصلگي و مرگ و مير بالا بر اثر فشار خون، بخشي ديگر از مطالب مقاله را تشكيل مي دهد.پاسخ به اين پرسش كه «آيا انحصارات دولتي در زمينه خدمات عمومي را بايد نوعي تعهد ارزشي دانست يا نه؟» و چالش مدافعان «خدمات عمومي» با طرفداران «حق رقابت» در پارلمان اروپاي متحد، در مطلبي ديگر پي گرفته مي شود.ادامه بردگي در كشتزارهاي فلوريداي ايالات متحده، چاقي مزمن و بيش از حد كودكان و نوجوانان آمريكايي، ساخت نوعي صندلي چرخدار براي بالا و پايين رفتن معلولان از پله ها، وضع تأسف بار و درصد بالاي كودكاني كه در شهر لندن زير خط فقر زندگي مي كنند، كمبود مزمن پزشك هاي درمانگاهي، پرستاران و ديگر كاركنان مراقبت هاي باليني در پاريس، كيفيت بالاي آموزش در كودكستان هاي چين و سطح بالاي علمي دانش آموزان چيني، وضعيت خطرناك ايدز در آفريقا، هند، روسيه و چين و اعلام خطر سازمان جهاني بهداشت در مورد چشم انداز بحراني ايدز در جهان، محورهاي ديگر گزارش هاي اين مقاله هستند.

پژوهش

زمينه هاي تكوين بيمه هاي اجتماعي در ايران
دكتر شهلا كاظمي پور   ص 244
چکيده

اين مقاله، خلاصه اي از يك طرح پژوهشي است كه هدف آن، شناخت فرصت ها و تهديدهاي فراروي تكوين بيمه هاي اجتماعي در ايران و ايجاد زمينه هاي لازم براي تحقق اين امر است. پس از بيان فرضيه هاي اساسي تحقيق، روش مطالعه، جامعه آماري و ديدگاه ها و رهيافت هاي نظري تحقيق، طي دو مرحله، از متخصصان، صاحبنظران و كارشناسان مسائل اجتماعي، به طريق مطالعه ژرفايي دلفي، نظر سنجي و نتايج حاصل مطرح شده است.همچنين يافته هاي تحقيق از سنجش نگرش مردم (3500 نفر نمونه انتخابي در بين جمعيت 18 سال به بالاي ساكن نقاط شهري و روستايي در 9 استان نمونه) نسبت به بيمه هاي اجتماعي تشريح مي شود. شاخص هاي عمده در اين خصوص عبارتند از: تقديرگرايي، فردگرايي، آينده نگري، اتكا به خانواده، آگاهي از قوانين و مقررات بيمه و نگرش نسبت به بيمه. بين شاخص هاي محاسبه شده و پايگاه اقتصادي – اجتماعي پاسخ گويان، ارتباط معنا دار وجود دارد؛ به طوري كه:
– ميزان تقديرگرايي و اتكا به حمايت هاي خانوادگي با پايگاه اقتصادي– اجتماعي افراد، رابطه معكوس دارد؛
– بين ميزان فرد گرايي، آينده نگري و آگاهي از قوانين و مقررات مربوط به بيمه با پايگاه اقتصادي- اجتماعي پاسخ گويان، رابطه مستقيم وجود دارد؛
– نگرش نسبت به بيمه در بين افراد با پايگاه بالاتر، ضعيف تر است.
در ادامه مطالب مقاله، مهم ترين موانع و تنگناهاي عمده توسعه و تكوين بيمه هاي اجتماعي در ايران تشريح مي شود. شكل نگرفتن فرهنگ بيمه اي در جامعه، ارزشمند نبودن خدمات بيمه هاي اجتماعي براي افراد كم درآمد به علت عدم ارضاي نيازهاي اوليه آن ها و ضعف اطلاع رساني، تغيير قوانين و مقررات مربوط به بيمه، ضعف علمي و اجرايي كاركنان بيمه هاي اجتماعي، بي سوادي و كم سوادي مردم، ملموس نبودن خدمات بيمه هاي اجتماعي و ضعف ارائه خدمات، از جمله مهم ترين تنگناها و مسائل مربوط به اين نارسايي هستند.
در انتها، برخي توصيه ها و راهكارهاي لازم براي توسعه بيمه هاي اجتماعي در ايران – مبتني بر فرضيه هاي تأييد شده در اين بررسي- عنوان شده است.

بررسي وضعيت بهداشت حرفه اي در مراكز درماني تابعه سازمان تامين اجتماعي
محمد فودازي   ص 261
چکيده   

اين پژوهش ، خلاصه اي از يك طرح پژوهشي است كه جامعه آماري آن، برخي بيمارستان هاي سازمان تأمين اجتماعي در استان هاي تهران، قزوين، اصفهان و آذربايجان غربي بوده است.دراين مقاله پس از بيان اهداف و پرسش ها و روش پژوهش ، روش جمع آوري اطلاعات و خلاصه اي از مشخصات بيمارستان هاي مورد بررسي، با توجه به اهداف طرح و اندازه گيري ها در دو بعد عوامل زيان آور فيزيكي و شيميايي، تشريح شده است.عوامل فيزيكي ارزيابي شده، شامل سروصدا، روشنايي، اشعه ايكس، اشعه مادون قرمز، اشعه ماوراي بنفش، استرس هاي حرارتي و عوامل شيميايي پخش شده در قسمت هاي مختلف بيمارستان ها هستند. عوامل شيميايي نيز شامل گازها و بخارات زيان آور، عنوان شده اند.سپس تفسير نتايج در حوزه هاي ياد شده به تفصيل بيان مي گردد.در پايان، پيشنهادها و اقدامات كنترلي، شامل كنترل منبع آلاينده، كنترل منبع دريافت كننده و كنترل دريافت كننده در هر دو گروه عوامل فيزيكي و شيميايي تشريح شده است.

اطلاع رساني

اسناد (مقاوله نامه و توصيه نامه) ص 285

انجمن بين المللي تامين اجتماعي
مترجم: پگاه فرزين پور ص 319

رويدادها ص 323

معرفي كتاب ص 327

English Abstracts

چكيده انگليسي مقالات ص 3 (انگليسي)

درباره admin