فصلنامه تامین اجتماعی، سال چهارم، شماره 1


فصلنامه تامين اجتماعي

ISSN 0781-1563

فصلنامه اجتماعي

سال چهارم، شماره 4 (پياپي 11)، زمستان 1381
330 صفحه

 

فقر و نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي
علي اكبر شبيري نژاد   ص 3

تاريخي و كلان

علاج واقعه قبل از وقوع بايد كرد
دكتر شيرين عبادي   ص 11
چکيده   

اين نوشتار، ابتدا به وجود كودكان بازمانده از تحصيل اشاره دارد كه در اغلب موارد با تبديل شدن به كودكان خياباني، به مشاغل سياه روي مي آورند. نويسنده از نحوه جمع آوري و نگهداري از كودكان ياد شده، انتقاد كرده، ايرادهاي اين امر را برشمرده است.در ادامه، كودكان بازمانده از تحصيل، در سه گروه تقسيم بندي و توصيف شده و براي هر سه گروه، نقاط مشتركي از جمله بي سوادي، پرخاشجويي، ناسازگاري و شخصيت رشد نيافته تعريف شده است.در ادامه، پس از بيان نگرش قانون كار به كارگران خردسال، قانون مزبور مورد نقد قرار گرفته است. مقاله با تأكيد بر اين نكته كه «كار كودكان، تحصيل كردن است» تصريح مي كند، نبايد اجازه دهيم فقر اقتصادي، مانع تحصيل كودكان شود. هنگامي كه اين كودكان در سنين فراگيري و تحصيل هستند بايد به كمك آنان شتافت و با پرداخت مستمري، آنان را ياري كرد. تأكيد اصل 30 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران بر آموزش و پرورش رايگان و الحاق دولت ايران به كنوانسيون حقوق كودك، از جمله مؤلفه هايي است كه به عنوان ضمانت اجرايي طرح فوق عنوان شده اند تا «سيل بي كاران بي سواد، بحران هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي ايجاد نكند»

اشتغال ، محور اساسي تامين اجتماعي
دكتر حسن طايي   ص 17
چکيده   

مقاله با توجه به محوريت اشتغال براي تأمين هزينه هاي رفاهي، تحولات جمعيتي و گروه هاي سني در 50 سال گذشته را بررسي مي كند. در ادامه، تطابق رشد جمعيت با رشد اقتصادي، تحليل وگفته مي شود: بار معيشت، مانع از «ارتباط بين جمعيت و توسعه در سطح كلان» در ايران شده است.تغييرات بار تكفل و تفاوت هاي كيفي آن با گذشته نيز تبيين و گفته شده است: اقتصاد ايران با شكاف وعدم تعادل رو به تزايد در بازار كار مواجه است. جمعيت شاغل كشور و چالش هاي پيش روي آن نيز در ادامه مطلب، بررسي مي شود.سطح تحصيلي، گروه فعاليت، گروه شغلي، و وضع شغلي، ازجمله محورهايي است كه در بخش «چالش هاي دروني»، و بيكاري تكنولوژيك و جهاني شدن، موضوعاتي هستند كه دربخش « چالش هاي بيروني» مورد توجه و تبيين واقع شده اند.همچنين با تشريح ويژگي هاي بازار كار آينده و تغيير و تحولات آن به لحاظ ويژگي هاي انساني، اقتصادي و اجتماعي، مؤلف دگرگوني هاي فراوان ناشي از آن را در بازار كار آينده ايران توضيح داده است.

گشودن صندوقچه خاطرات به بهانه اي تاريخي
دكتر خسرو سعيدي   ص 31
چکيده

اين گزارش ، با عنايت به فرارسيدن پنجاهمين سالگرد تأسيس سازمان بيمه هاي اجتماعي كارگران كه در مسير خود، به سازمان تأمين اجتماعي تبديل شد، رخدادهاي مهم قانوني وتشكيلاتي اين نيم قرن را در حوزه تأمين اجتماعي، مرور مي كند. آنگاه خاطراتي از تكوين سازمان تأمين اجتماعي در دهه هاي 1340 و 1350 بيان مي شود. در مقاله تأكيد مي گردد: «شايد گفته شود، عنوان «تأمين اجتماعي» و تصورِ گذشتن جامعه از مراحل ايجاد بيمه هاي اجتماعي ايجاب مي كرد در زمينه مسائل رفاهي مردم، جهش هاي بزرگي صورت گيرد، در حالي كه بدون ترديد، مقدمات، تداركات و آموزش هاي بسياري لازم است تا طفل كودكستاني به مرحله تحصيلات دانشگاهي برسد».سپس با اشاره به تعاريف مختلف ارائه شده در مورد مفهوم «تأمين اجتماعي»، عدم تطابق «سازمان» تأمين اجتماعي در ايران با لوازم و مؤلفه هاي ضروري آن – ضمن اشاره به خاطرات مربوط – توضيح داده مي شود. مقاله همچنين با اشاره به سابقه 50 ساله سازمان تأمين اجتماعي، اين نهاد را صاحب صلاح ترين بخش براي تصميم گيري وعمل خود معرفي مي كند.

پديده جهاني شدن به دو روايت
مترجم: دكتر ناصر موفقيان ص 43
چکيده   

اين مطلب، خلاصه اي از مناظره دو مؤلف ومفسر سرشناس امور بين الملل در مورد مقوله «جهاني شدن» و آينده پديده «ملت – دولت» است. رابرت كپلن و تامس فريدمن با ديدگاه هايي كاملاً متفاوت حول اين موضوع با يكديگر گفتگو مي كنند كه «آيا جهاني شدن سرانجام موجب تحكيم و تقويت«دولت» مي شود يا موجب ضعف و نابودي آن؟ و آيا جهاني شدن در نهايت امر به يكپارچه شدن دنيا مي انجامد يا به انقلاب ها و خشونت هاي بيشتر»؟اين نوشتار، نخست ديدگاه فريدمن را در مورد «جهاني شدن» تبيين مي كند: «يكپارچه شدن بازارها، امور مالي و تكنولوژي به نحوي كه دنياي ما را تنگ تر مي كند». كپلن نيز ضمن توضيح خود مي گويد: «جهاني شدن الزاماً مترادف با خبرهاي خوش نيست، فقط خبر است».
نقش دولت و حكومت در فرايند جهاني شدن و وضع ملت – دولت ها، فرهنگ ها و هويت هاي منطقه اي و ملي و محلي ، ارزش ها و مذهب، آزادي و مردم سالاري در فرايند جهاني شدن، مورد نقد و تأمل فريدمن و كپلن قرار گرفته و دو طرف بحث، ديدگاه هاي متفاوتي عنوان كرده اند.

بين الملل

بحران سالخوردگي در كشورهاي كمتر توسعه يافته
دكتر محود مسكوب  مترجم: ميترا آذرهوش ص 57
چکيده   

در اين مقاله، اقتصاد سالخوردگي در ادبيات توسعه تبيين مي شود و با اشاره به مبحث اقتصاد سالخوردگان جمعيت، مفهوم سالخوردگي فردي و وابستگي سالخوردگان، مورد مطالعه قرار مي گيرد و همچنين بهره جويي از سن بازنشستگي و سن فعال افراد براي بيان توانايي بهره بري سالخوردگان نيز تشريح مي گردد. علاوه بر اين، پاسخ به اين پرسش كه آيا فرايند سالخوردگي جمعيت بر مصرف كل مي افزايد يا از آن مي كاهد، و الگوي اقتصاد نئوكلاسيك (مصرف و پس انداز) نيز مورد توجه قرار مي گيرد.اين نوشتار، بحران پيري جمعيت را «بحران عدم تعادل بين جمعيت در سن اشتغال و جمعيت پير» مي داند و سالخوردگي فردي و جمعي را مسأله اي متأثر از جنسيت ارزيابي مي كند.در ادامه و با توجه به اين نكته كه سرعت افزايش نسبت سالخوردگان به كل جمعيت در كشورهاي كم تر توسعه يافته، بيش از سرعت رشد جمعيت در سن اشتغال است، نتيجه گرفته مي شود كه نسبت تعداد سالخوردگان به تعداد افراد در سن اشتغال نيز در حال افزايش است.درصد جمعيت در سن اشتغال تا سال 2020 و2050 نيز برآورده شده است. آنگاه عوامل مؤثر در سهم مشاركت افراد سالخورده در نيروي كار، پيامدهاي اقتصادي- اجتماعي سالخوردگي جمعيت، و در پايان، الگوهاي اقتصادي غير نئوكلاسيك (ماركسيستي، كينزي و پست كينزي) مبتني بر توليد، بهره وري و رشد، و تأثيرات آن بر مقوله سالخوردگي جمعيت و اشتغال، ارزيابي و تشريح مي گردد.

سيستم مراقبت هاي بهداشتي ژاپن …
نااكي ايكگامي و توشي هيكو هاسه گاوا  مترجم: دكتر ابوالاسم پوررضا ص 79
چکيده   

اين مقاله با توجه به اين نكته كه ژاپن در سال 1926 اولين كشور غير غربي بود كه بيمه اجتماعي را آغاز كرد و در سال 1961 به پوشش كامل و همگاني آن دست يافت، راه هاي موجود سياستگذاري براي كشورهاي در حال توسعه را با استفاده از تجربه ژاپن در رابطه با توليد و ارائه خدمات بهداشتي و نحوه تأمين منابع مالي آن ارزيابي مي كند. اين نوشتار، هم پيشينه تاريخي و هم ساختار كنوني نظام بهداشتي ژاپن را با تأكيد بر رويكرد آن در رابطه با پرداخت ها و نقاط ضعف و قوت سيستم بررسي مي كند.در ادامه، ظهور بيمه اجتماعي در ژاپن، دوران پس از جنگ جهاني دوم، ابعاد كهن كمك هاي خيريه و ويژگي هاي جدي بيمه اجتماعي و سيستم ارائه خدمات در ژاپن تشريح شده اند. همچنين سلطه بخش خصوصي از دهه 1960 ميلادي تا نيمه دهه 80، ميزان و نسبت پايين كاركنان و ميزان بالاي تجهيزات تشخيص ميزان هاي استفاده و نيز بهره مندي در خدمات بهداشتي درماني ژاپن نيز تبيين شده است.مقاله همچنين سيستم مالي ارائه خدمات درماني و مراقبت هاي بهداشتي، مخارج، منابع مالي، روش پرداخت، ميانگين هزينه روزانه مراقبت هاي درماني و درآمد پزشكان در ژاپن را توضيح داده است.در خلال مباحث مقاله، اقدامات وزارت بهداشت و درمان ژاپن، هزينه هاي پايين مراقبت هاي بهداشتي، كيفيت نابرابر مراكز ارائه دهنده خدمات بهداشتي و رقابت آن ها نيز بررسي مي شود.مقاله در انتها، تجربه ژاپن را براي كشورهاي در حال توسعه، قابل تأمل مي داند؛ تجربه اي كه شامل موضوعات و مسائل مرتبط با برابري و كارايي، تركيب تأمين مالي خصوصي ودولتي، امكان تلفيق مراقبت هاي رسمي و غيررسمي، ادغام بخش خصوصي و دولتي در ارائه مراقبت هاي بهداشتي، دسترسي و كيفيت و مشكلآن جام تغيير، است.

تك نگاري

پيشنهاد راهبرد توانمند سازي و ساماندهي اسكان غيررسمي در ايران
دكتر مظفر صرافي   ص 113
چکيده   

 راهبرد پيشنهاد شده، تلاشي براي همگرايي، هماهنگي و هم افزايي در رويارويي با مسأله حاشيه نشيني و اقدامات بخشي مرتبط با آن است كه به ابتكار «سازمان عمران و بهسازي شهري»، وابسته به وزارت مسكن و شهرسازي، سامان يافته و تنظيم شده است. اين پيشنهاد با اشاره به رشد شهرنشيني در كشور، طي دهه هاي اخير، با تأمل در سكونتگاه هاي نامتعارف درون يا مجاور شهرها، چشم انداز رشد آن ها را «نگران كننده» توصيف كرده است.اين سند، ابتدا اهداف كلان خود را تعريف مي كند و آنگاه اصول هادي، شامل موارد زير را توضيح مي دهد:
1. بازنگري سياست هاي موجود و تأمين فضاي شهري برنامه ريزي شده براي كم درآمدها؛
2. نقش تسهيل كننده وهدايتگر بخش دولتي – عمومي؛
3. بسيج منابع درون اجتماعات و خودياري حمايت و هدايت شده؛
4. حق اقامت و امنيت در سكونت به همراه مسئوليت پذيري مدني؛
5. تقويت بنيان هاي اقتصادي- اجتماعي خانواده با تأكيد بر مسكن و اشتغال؛
6. رويكرد جامع و قابل گسترش و پيش نگر؛
7. تقويت نقش و وظيفه نهادهاي مديريت محلي در فرايند توانمندسازي و ساماندهي اسكان غيررسمي.
اين پيشنهاد، آنگاه با فهرست كردن راهبردها و سياست هاي اصلي، هريك را مطرح و تبيين مي كند.

تجربه هاي بوم ما

كودكي مان پشت پمجره خفت
هدي صابر   ص 125
چکيده   

اين گزارش ، چگونگي تأسيس و نحوه فعاليت «كميته كودكان كار و خيابان»، از زير مجموعه هاي «انجمن حمايت از حقوق كودكان» را مورد توجه قرار مي دهد.در ابتدا، طرح «توانمند سازي كودكان در وضعيت دشوار» و اهداف خرد و كلان آن و سرفصل هاي برنامه «خانه كودك» (مدير اجرايي طرح) تبيين مي گردد. گزارش ، وضع كودكان كار و خيابان را به طور مستند و نيز در گفتگو با مديرخانه كودك، تشريح مي كند و آنگاه نحوه «آموزش» و سوادآموزي كودكان تحت پوشش طرح بيان مي گردد. در ادامه اين نوشتار به توضيح چالش هاي آموزش كودكان كار وخيابان، نيازها و انتظارهاي كودكان و نيز تبيين فهرستي از نيازهاي موازي با «سوادآموزي» (بهداشت، تغذيه، مكان مطالعه، و ورزش) پرداخته شده است.«اثر بخشي هاي طرح» نيز در گفتگو با مدير و معلم خانه كودك و خود كودكان، تشريح مي شود. در انتهاي گزارش ، طرح ياد شده مورد نقد قرار گرفته است.

چشم انداز

چشم انداز رفاه اجتماعي در جهان امروز
مترجم: دكتر ناصر موفقيان ص 145
چکيده   

اين مطب مجموعه اي مشتمل بر 12مطلب ترجمه شده است، به اين ترتيب زير است:
1. «عدالت اجتماعي، مفهومي كهنه يا هنوز زنده» كه بررسي و تأليف تفصيلي پروفسور مارك فلوربايي، متخصص نظريه هاي معاصر «عدالت اجتماعي» است.
2. «پرستار تعليم ديده يا خانگي؟» كه گزارشي از وضع معيشتي و شغلي پرستاران مرتبط با «سازمان ملي خدمات درماني» انگلستان است كه از پايين بودن سطح حقوق ها، شرايط نامناسب كار و بهره كشي زياده از حد شكايت دارند.
3. «نوجوانان گريزپا در آمريكا» كه مسأله فرار نوجوانان آمريكايي از خانه را كه به درجات بالايي از وخامت رسيده است، بررسي مي كند.
4. «دولت چين، معادن مرگبار را مي بندد»؛ گزارشي از تعطيلي هزاران معدن كوچك ذغال سنگ در چين، به قصد كاهش مرگ وميرهاي ناشي از شرايط نامناسب كار است.
5. «نظام خدمات درماني انگلستان در معرض حملات شديد محافظه كاران»؛ گزارشي از انتقاد حزب محافظه كار انگلستان از نحوه تأمين هزينه هاي خدمات درمان عمومي و برنامه هاي حزب حاكم كارگر – در اين زمينه – است.
6. «بچه هاي افسرده نيويورك»، وضع روحي – رواني كودكان نيويورك را پس از حادثه 11 سپتامبر مورد تأمل قرار داده است.
7. نقد و بررسي طرح فرانسوي موسوم به «ديپلم متوسطه براي همه» در گفتگو با استفن بو، جامعه شناس فرانسوي.
8. تشريح طرح جريمه كردن بيماران در انگلستان به دليل اتلاف وقت پزشكان و بيمارستان ها.
9. تبيين شكاف فزاينده بين فقرا و ثروتمندان در چين.
10. بي توجهي به بهداشت رواني در جهان.
11. خانه سازي در گورستان هاي سنگاپور.
12. روز جهاني كودك.

پژوهش

شناسايي تركيب بيماريها ، متوسط اقامت و براورد هزينه درمان سالمندان تحت پوشش سازمان تامين اجتماعي در زمينه خدمات بستري در تهران بزرگ
دكتر حسين حاجي علي افضلي   ص 182
چکيده   

اين مطلب، چكيده اي است از پژوهشي كه تحت نظارت مؤسسه عالي پژوهش تأمين اجتماعي، با هدف تعيين تركيب بيماري ها، برآورد متوسط اقامت و هزينه درمان سالمندان تحت پوشش سازمان تأمين اجتماعي در زمينه خدمات بستري در تهران بزرگآن جام پذيرفته است.سه هزار بيمار بيمه شده بستري براساس اطلاعات به دست آمده در اين پژوهش كه به روش پيمايشيآن جام شده، جامعه آماري را تشكيل مي دهند. سالمندان با جمعيت بالغ بر 4 درصد كل بيمه شدگان، حدود30 درصد موارد بستري را به خود اختصاص داده اند. آن ها به طور ميانگين، حدود 2 روز بيش از افراد غير سالمند در بيمارستان بستري بوده اند و 37 درصد هزينه نيز به اين گروه تعلق گرفته است. از نظر تركيب بيماري ها نيز بيماري هاي اين گروه در اغلب موارد، بيماري هاي پرهزينه و با ماهيت مزمن است.شرح مسأله و ضرورت پژوهش ، مفاهيم، مباني نظري (سالمندي ازديدگاه پزشكي، سالمندي از ديدگاه جامعه شناختي وسالمندي از ديدگاه بيمه هاي اجتماعي)، روش تحقيق، محدوديت هاي پژوهش و مراحل عمليات، همراه با پيشنهادهاي مربوط در اين گزارش عنوان شده است.همچنين در 10 جدول، برخي داده ها و اطلاعات به دست آمده تبيين شده اند.

بازنشستگي ، ويژگيها و مسايل آن از ديدگاه تامين اجتماعي و ارتباط سازمان با بازنشستگان
دكتر محمد زاهدي اصل   ص 207
چکيده   

اين مقاله، خلاصه اي است از يك پژوهش براي شناخت پديده بازنشستگي، مسائل و مشكلات بازنشستگان و آگاهي از نظرها و انتظارات آنان. در اين نوشتار، برخي از نتايج حاصل از پژوهش تبيين شده است.پس از شرح مسأله و اشاره مختصر به ادبيات موضوع، هدف تحقيق همراه با سؤالات مورد نظر معرفي شده است. براي پاسخ به اين سؤالات از روش تحقيق توصيفي از نوع پيمايشي با بهره گيري از اسناد و منابع مكتوب معتبر و همچنين مصاحبه استفاده شده است. براي نمونه گيري از مجموعه استان هاي 27 گانه كشور (غير از تهران) با بهره گيري از مصوبه هيأت وزيران درباره ميزان محروميت استان ها، شش استان انتخاب شده است.در خصوص حجم نمونه بازنشستگان نيز با استفاده از فرمول كوكران و در نظر گرفتن دقت سه درصد، قضاوت با خطاي 5 درصد و واريانس حداكثر تعداد 1158 نفر برآورد شده است. مجموعه متغيرهاي مورد نظر در قالب يك فرم با 36 سؤال اصلي، 23 سؤال فرعي و شش جدول، طراحي و پس از تعيين اعتبار و پايايي آن استفاده شد.در توصيف اطلاعات مربوط به مسائل و مشكلات بازنشستگان، انتظارات آن ها از سازمان و نظرسنجي از بازنشستگان نسبت به پديده بازنشستگي، عملكرد كارگزاران و برنامه ها و اقدامات سازمان تدوين شده است.در تحليل داده ها، ارتباط بين برخي از متغيرها با ويژگي ها و مشخصات بازنشستگان بررسي و ضمن بهره گيري از آمار استنباطي، نتايج حاصل از محاسبات، ارائه گرديده است. با بهره گيري از مجموعه اطلاعات توصيفي و تحليلي، ضمن با پاسخ به سؤالات اصلي پژوهش ، پيشنهادهاي كاربردي در اين خصوص نيز ارائه شده است.

اطلاع رساني

اسناد (مقاوله نامه و توصيه نامه) ص 237

انجمن بين المللي تامين اجتماعي
مترجم: منوچهر بصير ص 263

رويدادها ص 273

معرفي كتاب ص 279

نمايه سالهاي سوم و چهارم ص 287

English Abstracts

چكيده انگليسي مقالات ص 3 (انگليسي)

درباره admin