یوزارسیف در سازمان تأمین اجتماعی

خصائل و رذائل متولیان سازمان تأمین اجتماعی «ملاحظات و مقتضیات انتخاب ارکان تصمیم سازی و تصمیم گیری و اجرایی و نظارتی سازمان تامین اجتماعی» در علم مدیریت به مباحث انتخاب مدیران و نظام انتصابات بسیار پرداخته شده و در خصوص […]

خصائل و رذائل متولیان سازمان تأمین اجتماعی

«ملاحظات و مقتضیات انتخاب ارکان تصمیم سازی و تصمیم گیری و اجرایی و نظارتی سازمان تامین اجتماعی»

در علم مدیریت به مباحث انتخاب مدیران و نظام انتصابات بسیار پرداخته شده و در خصوص ملاک ها و معیارهای شایسته‌گزینی و روشها و ابزارهای شایسته سالاری بقدر کفایت نظریه و مدل وجود دارد و در آموزه های ایرانی -اسلامی نیز اوصاف زیادی برای مدیران برشمرده شده است که در این مقال و مجال فرصت پرداختن به همه آنها نیست و طرح مجدد آنها تکرار مکررات خواهد شد و همه آنها درخصوص سازمان تامین اجتماعی مصداق دارد، ولیکن با توجه به شرایط خاص حاکم بر سازمان تامین اجتماعی بنظر می رسد علاوه بر شرایط عمومی مدیران بایستی ملاک ها و معیارهای دیگری به آنها افزوده و یا تاکید بیشتری درخصوص برخی از ملاک‎ها و معیار ها نمود. چرا که تصمیمات مدیران و متولیان سازمان تامین اجتماعی دارای تاثیر و تاثراتی بر نسل فعلی و نسلهای آتی است و چون شکل‎گیری منابع این سازمان مبتنی بر اعتماد شرکای اجتماعی و ذخایر و اندوخته‎های این سازمان امانت آنهاست، تبعات و عوارض سوء تدبیر (حیف) و سوء استفاده (میل) متولیان امر می تواند اثرات مخربی بر تعادل منابع و مصارف ، تنظیم ورودی‎ها و خروجی‎ها و پایداری مالی سازمان تامین اجتماعی داشته و علاوه بر آن باعث از بین رفتن اعتماد و سرمایه اجتماعی می‎شود که خمیر مایه پویایی و مانایی سازمان تامین اجتماعی است .

سازمان تامین اجتماعی یک پدیده برآمده از مشارکت چندین نسل بیمه شده قبلی است وهمچنین نقطه اتکاء و خانه امید نسلهای فعلی و بعدی هم هست.این سازمان با بخشهای دولتی و عمومی فرق دارد و بودجه آن ماحصل پول نفت نیست که بتوان در مورد آن هر تصمیصمی گرفت و هیچ مابه ازایی برای آن قائل نشد و به هیچ جا هم پاسخگو نبود. منابع و اموال سازمان تامین اجتماعی امانت و حق الناس است و انتخاب متولیان مدیریتی آن بایستی با وسواس و دقت بالایی صورت گیرد. سازمان تامین‎اجتماعی ذخیره و مزیتی اکتسابی است ومنابع و مزایای موهبتی مثل نفت و معدن و… نیست که بتوان آنرا دستخوش مدیریتهای سیاسی و رویکرد های فردی، باندی و صنفی قرار داد.

مدیریت بر این سازمان باید به دست کسانی سپرده شود که دغدغه مند حال و آینده این سازمان بین النسلی و مشاع باشند و مصلحت و یا منافع روز شخصی،  باندی و سیاسی خود را ملاک تصمیم گیری قرار ندهند، بلکه
بر مدار و محور اصول و قواعد و محاسبات بیمه ای بعنوان شاخص عدالت ومیزان قضاوت صندوقهای
بیمه‎گر اجتماعی حرکت کنند و تصمیم بگیرند. خشت خشت سازمان تامین اجتماعی ماحصل عرق جبین وکد یمین میلیونها انسان خدوم و تلاشگر(کارگر و کارمندو…) در طی چندین دهه است و از این حیث تقدس خاصی دارد و بایستی حریم آنرا پاس داشت و آن را با دستگاهها و سازمانهای برآمده از پول نفت اشتباه نگرفت که میتوان
هر آدمی را در راس آن قرار داد و از حیف و یا میل او و یا حیف و میل صرفنظر و اغماض کرد. متولیان سازمان تامین اجتماعی هم باید مصداق آیه لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ (سوره نساءآیه 29) باشند و هم به آیه
لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيائَهُمْ (سوره شعرا آیه 183) عمل نمایند، یعنی نه اجازه دارند اموال و منابع سازمان را میل کنند و نه آنرا حیف نمایند و بطریق اولی نبایستی اجازه حیف و میل اموال و منابع سازمان را به هیچ احدالناسی بدهند، حتی مقامات و مسئولین و احزاب و باندهای سیاسی و اطاق‎ها و تشکل‎های صنفی و تشکل‎های شرکای اجتماعی و … و برای اینکه متولیان سازمان تامین اجتماعی بتوانند، این نقش خطیر را ایفاء نمایند بایستی ابتدا خودشان پاک دست و امین باشند و تیم مدیریتی امین، پاکدست و حرفه ای برای خود داشته باشند.و دغدغه مندی خاص و ویژه ای نسبت به سرنوشت سازمان تامین اجتماعی داشته باشند. متولیان سازمان تامین اجتماعی باید آگاه و عالم به مسائل سازمان باشند و در اینصورت است که میتوان اطمینان یافت که تلاشها و تصمیمات آنها با هدف تعالی سازمان صورت میگیرد و منافع و مصالح و منابع سازمان را صرف اهداف فردی، باندی، سیاسی و صنفی خود و دیگران نمیسازند.

وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مِكِينٌ أَمِين

قالَ اجْعَلْني‏ عَلي‏ خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفيظٌ عَليمٌ  (آیات 54 و 55 سوره یوسف)

شاید بتوان از قصه حضرت یوسف (ع) و شرایطی که آن حضرت برای تصدی مسئولیت خویش ترسیم میکند برای تبیین شرایط انتخاب ارکان عالی و متولیان سازمان تامین اجتماعی بهره گرفت.در قصه حضرت یوسف (ع) و پس از برائت و آزادی ایشان واثبات بیگناهی وصداقت او، پادشاه خطاب به او میگوید هم اکنون تو نزد ما از جایگاه بالایی برخورداری و مکین(شایسته) و امین (امانت دار و مورد وثوق و اعتماد) هستی و در ادامه حضرت یوسف (ع) میفرمایدکه مرا سرپرست خزائن و مدیر ذخایر کن چرا که من علیم (دارای دانش و آگاهی) و حفیظ (نگهدارنده و
صیانت کننده) هستم .

بنظر میرسد اگر همین چهار شاخص ملاک انتخاب متولیان سازمان تامین اجتماعی قرار گیرد بسیاری از مشکلات مبتلابه سازمان و مالا کشور مرتفع خواهد شد.اگر ارکان سازمان تامین اجتماعی بر اساس “شایستگی” انتخاب شوند(نه بر اساس مسائل باندی، حزبی، صنفی و سیاسی و…) ودارای “آگاهی و دانش بیمه ای”باشند و بر اساس تجربه و تخصص بر این حوزه مسلط بوده و به ابعاد علمی و عملی سازمان از نزدیک آشنا بوده باشندوهمچنین “امین” باشند (و هیچگاه و براساس هیچ نیت شخصی و صنفی یا حزبی و باندی و یا برپایه هیچ مصلحت فردی، صنفی و سیاسی در امانت خیانت نکنند) ودر نهایت “حفیظ” باشند و ازجان و دل، به صیانت از منافع و منابع و مصالح سازمان تامین اجتماعی بپردازند و سازمان را فدای نیات و مقاصد سیاسی، صنفی و شخصی خود یا دولتمردان و سایر اجزای حاکمیت ننمایند آنگاه می توان نسبت به بهبود شرایط سازمان تامین اجتماعی امیدوار بود. به بیان دیگر آیات 54 و 55 سوره یوسف را شاید بتوان بهترین ملاک و معیار برای انتخاب متولیان سازمان تامین اجتماعی دانست و این افراد بایستی “مکین، امین، علیم و حفیظ” باشند و دانایی و شایستگی و امانت داری و دغدغه مندی و عرق و حمیت سازمانی آنها بر سایر وجوه سیاسی، باندی، صنفی و… بچربد .

نکته جالب اینکه مشابهت های زیادی بین مردم مصر در قصه حضرت یوسف(ع) با قصه سازمان تأمین اجتماعی و بیمه‎شدگان و مستمری بگیران سازمان تامین اجتماعی وجود دارد . براساس خوابی که آن حضرت تعبیر می کنند 7 سال رونق و بارندگی اتفاق می افتد و سپس 7 سال خشکسالی و قحطی و قرار بر این می شود که در 7 سال اول بخشی از محصولات کشاورزی انبار و ذخیره شود تا در 7 سال دوم مورد استفاده مردم قرار گیرد. در قصه تامین اجتماعی نیز کارگران و کارمندان شاغل در 30 سال دوره اشتغال خود حق بیمه می دهند و بایستی اندوخته گذاری و ذخیره گذاری شود تا در 30 سال دوم از این مواهب اکتسابی بر بهره مند شوند و پر واضح است که بایستی این فرآیند را به افرادی “مکین”، “امین”، “حفیظ” و “علیم” سپرد.

با عنایت به مراتب فوق، ذیلاً  به برخی از ملاحظات و مقتضیاتی که بایستی در انتصاب متولیان سازمان تامین اجتماعی ملحوظ نظر قرار گیرد، بصورت فهرست وار اشاره می شود :

  • سازمان تامین اجتماعی یک نهاد عمومی غیر دولتی، مشاع و بین النسلی (نسل های قبلی، فعلی و آتی شرکای اجتماعی بویژه کارگران، کارکنان، مستمری بگیران و کارفرمایان) بوده و می بایستی ارکان عالی آن براساس تجارب، تخصص و تعهد سازمانی و تقید سازمانی و تقید به اصول، مبانی و قواعد بیمه ای و با جلب مشارکت فکری و عملی شرکای اجتماعی و نمایندگان واقعی تشکل های واقعی آنها انتخاب شوند .
  • سازمان تامین اجتماعی در طی 60 سال فعالیت با برکت خود از وجود مدیران و کارشناسان متعهد، خدوم و تلاشگر و در عین حال ماهر، متخصص و مجرب سازمانی بهره برده و یکی از دلایل پایایی و مانایی آن نیز همین عرق و حمیت سازمانی همکاران در بدنه های اجرایی و عملیاتی آن بوده است و از رهگذر این قدمت فعالیتی، سازمان به ذخایری از دانش سازمانی نائل شده است که می توانند بخوبی این سازمان را اداره نمایند و آشنا به مفاهیم بیمه های اجتماعی و دارای عرق و حمیت سازمانی می باشند .
  • همچنین سازمان تامین اجتماعی در طی این سالها میزبان حضور برخی از مدیران توانمند، نظریه پرداز و متخصص و مجرب بوده است که ادوار طولانی مدیریتی آنها از دوره های موفق سازمان بوده و افراد موصوف علیرغم جدا شدن از سازمان، در بزنگاههای تاریخی برای صیانت از کیان سازمان تامین اجتماعی و تبیین مفاهیم بیمه ای اعلام موضع کرده اند و یا در مصادری که پس از دوره تصدی در سازمان برعهده گرفته اند و به مناسب بالاتر ارتقاء یافته اند، همواره یار و یاور سازمان تامین اجتماعی بوده اند و به بیان دیگر مدیر
    حرفه ای و تخصصی حوزه بیمه های اجتماعی محسوب می شوند. (بطور مثال می توان به دفاع و اعلام موضع جنابان آقایان دکتر کرباسیان، دکتر مصری، دکتر حافظی طی سال گذشته درخصوص جلوگیری از ادغام بخش درمان سازمان تامین اجتماعی اشاره نمود)
  • سازمان تامین اجتماعی امانت و حق الناس است و جایی نیست که بتوان “با آب گرمابه آن رفیق پیدا کرد” و بر همین اساس اصول “عدم تعارض نقش” (Role Conflict) ، ” عدم تضاد منافع” (of interest  Conflict) و “درب چرخان”(Revolving door/ Rotating door)، “حاکمیت شرکتی” (Corporate Governance)  و “حکمرانی مطلوب” (Good Governance/Good ruling)  در ارتباط با انتخاب و انتصاب متولیان سازمان تامین اجتماعی بایستی با وسواس و دقت بیشتری مدنظر قرار گیرد و رعایت شود. این بدان معناست که پاکدستی شخصی در طی دوره تصدی مسئولیت و ارقام مندرج در حکم یا فیش دریافتی متولیان سازمان تامین اجتماعی ملاک دقیقی برای ارزیابی نیست بلکه بایستی مراقبت کرد که این متولیان در دوره تصدی تصمیماتی نگیرند که باعث حیف و هدر رفت منابع سازمان و افزایش من غیر حق مصارف سازمان شود و از سازمان برای نفع سیاسی، باندی، صنفی و شخصی هزینه شود .

جمع بندی مباحث اینکه برای تعیین ملاکها و معیارهای انتخاب و انتصاب متولیان سازمان تامین اجتماعی علاوه بر ملاکها و معیارهای علمی (جهانی)، اسلامی و ایرانی، می توان به موارد زیر اشاره و تاکید نمود :

  • علیم (مدیر و کارشناس حرفه ای و تخصصی)
  • حفیظ (حضور تمام وقت ، موثر و هدفمند در سازمان)
  • مکین (شایسته)
  • امین (امانت دار)
  • پاکدستی شخصی و تیمی
  • مجرب، توانمند و دارای اشراف به امور بیمه های اجتماعی
  • فاقد تعارض نقش و تضاد منافع با سازمان تامین اجتماعی و توابع آن .
  • فاقد تعلق شخصی، صنفی، شغلی و … خاص، که در تعارض با مصالح سازمان تامین اجتماعی و توابع آن باشد و بایستی این امر بطور مستمر قبل ، حین و بعد از دوره تصدی افراد مورد رصد و پایش و پیمایش قرار گیرد که همان مکانیسم درب چرخان است و انتخاب و انتصاب در اطاق ها، تشکل ها و سهامداری در شرکتهای رقیب پس از دوره تصدی مسئولیت را رصد می کند .
  • حریت و آزادگی کارشناسی و مدیریتی
  • عرق و حمیت سازمانی و تقید و التزام به حوزه توسعه اجتماعی و مقوله رفاه و تامین اجتماعی .
  • آینده پژوهی، آینده نگری و دوراندیشی و عدم اکتفاء به وضع موجود و پرهیز از اقدامات پوپولیستی .
  • التزام فکری و عملی به اصول ، قواعد و محاسبات بیمه ای بعنوان تراز تصمیم گیری برای سازمان تامین‌اجتماعی .
  • اعتقاد و التزام به گفتمان سه جانبه گرایی واقعی با نمایندگان واقعی تشکل های واقعی شرکای اجتماعی .
  • ساده زیستی فردی، تیمی و سازمانی (پرهیز از مانور تجمل در محیط اداری).
  • عدم چربش یا چرخش به سمت کارفرما یا دولت یا بیمه شده یا مستمری بگیر و رعایت اصول ، قواعد و محاسبات بیمه‎ای و بویژه قاعده عدالت در تصمیم گیری‎ها.

علی حیدری

عضو و نائب رئیس هیات مدیره

درباره admin